MXL, XL, L ve H; inç hatveli, trapez dişli zaman kayışı profilleridir. Eski makinelerde, yazıcılarda, tekstil ve ofis makinelerinde hâlâ çok yaygındırlar. Kodları metrik kayışlardan farklı okunur: “XL 150” kayışın 150 mm değil, 15 inç olduğunu söyler. Bu yazıda inç profilleri ve kodlarını örneklerle açıklıyoruz.
MXLXLLHISO 5296
Kısa cevap
1
Kayış kodundaki sayı uzunluğun inç cinsinden on katıdır: XL 150 → 15,0 inç → 381 mm.
2
Diş sayısı = uzunluk ÷ hatve: 381 ÷ 5,08 = 75 diş.
3
Genişlik kodu da inçtir: 025 = 1/4 inç (6,35 mm), 050 = 1/2 inç (12,7 mm), 100 = 1 inç (25,4 mm).
4
Her profil yalnız kendi kasnağıyla çalışır; metrik T veya HTD kasnaklarla karıştırılmaz.
Profiller ve hatveleri
ISO 5296:2012 standardındaki değerler:
| Profil |
Hatve (mm) |
Hatve (inç) |
Diş açısı |
Diş yüksekliği (mm) |
| MXL |
2,032 |
0,080 |
40° |
0,51 |
| XL |
5,080 |
0,200 |
50° |
1,27 |
| L |
9,525 |
0,375 |
40° |
1,91 |
| H |
12,700 |
0,500 |
40° |
2,29 |
| XH |
22,225 |
0,875 |
40° |
6,35 |
| XXH |
31,750 |
1,250 |
40° |
9,53 |
Dikkat: aynı ailede bile diş açısı farklıdır. XL'de 50°, MXL, L ve H'de 40°'dir.
Örneklerle kod okuma
| Kayış kodu |
Anlamı |
| XL 150 |
15,0 inç = 381 mm uzunluk; 381 ÷ 5,08 = 75 diş |
| L 322 |
32,2 inç ≈ 817,9 mm uzunluk; ÷ 9,525 ≈ 86 diş |
| H 600 |
60,0 inç = 1524 mm uzunluk; 1524 ÷ 12,7 = 120 diş |
| 150 XL 037 |
XL profil, 15 inç boy, 3/8 inç (9,53 mm) genişlik |
MXL: MXL kayışlarda kod, üreticiye göre uzunluk yerine diş sayısını da gösterebilir. Emin değilseniz dişleri sayın: diş sayısı × 2,032 mm = uzunluk.
Çift taraflı inç kayışlar
Çift taraflı kayışlarda (örneğin DXL, DH) diş ölçüleri tek taraflı kayışla aynıdır. İki yüzdeki dişler ya karşılıklı (Tip A) ya da birbirine göre kaydırılmış (Tip B) olabilir.
Metrik kayışla karıştırmamak için
✓XL ile T5: hatveler 5,08 ve 5,0 mm'dir; 10 diş üzerinden ölçünce 50,8 ve 50 mm çıkar. Bu küçük fark uzun kayışta diş atlamaya yol açar.
✓H ile HTD: “H” 12,7 mm hatveli inç profildir; HTD ailesindeki “H8M” gibi gösterimlerle aynı şey değildir.
✓L ile HTD 8M/T10: 9,525 mm hatve hiçbir metrik profile denk gelmez.
Sık sorulan sorular
XL 150 kaç mm?
15,0 inç × 25,4 = 381 mm. XL hatvesi 5,08 mm olduğundan kayış 75 dişlidir.
XL kayış T5 kasnakta çalışır mı?
Hayır. Hatveler ve diş açıları farklıdır (XL 50°, T5 40°); kayış kısa sürede diş atlar ya da aşınır.
Genişlik kodu 037 ne demek?
3/8 inç, yani yaklaşık 9,53 mm genişlik demektir.
İlgili içerikler