Kasnak değişirken ya da elde farklı profilde bir kayış varken en sık sorulan soru şudur: “Bu kayış bu kasnakta çalışır mı?” Hatvenin aynı olması tek başına yeterli değildir. Diş formu, diş yüksekliği ve kordun hatve çizgisine uzaklığı da kasnakla eşleşmelidir. Bu yazıda HTD, STD, RPP, GT, T, AT ve inç profillerinin kasnak uyumunu, kaynaklara dayanarak özetliyoruz.
HTDSTDRPPGTT / ATKasnak uyumu
Kısa cevap
1
En güvenli seçim her zaman aynı profilin kasnağıdır: HTD kayışa HTD, STD kayışa STD kasnak.
2
HTD ile STD aynı hatvede bile birbirinin yerine önerilmez; 8M ve 14M'de yalnız acil durumda, şartlı çalışabilir.
3
RPP kayışlar genellikle aynı hatvedeki HTD kasnaklarda iyi çalışır.
4
T ve AT aynı hatvede de olsa diş açıları farklıdır; kasnakları birbirinin yerine kullanılmaz.
5
Kesin karar için kayış üreticisinin uyumluluk bilgisine bakılmalıdır.
Uyumu belirleyen şey isim değil, geometri
Kayış ile kasnağın birlikte doğru çalışması için en temel koşul, ikisinin hatve çizgisi farkının (u değeri ya da PLD) eşleşmesidir. Hatve çizgisi, kayışın içindeki taşıyıcı kordun geçtiği çizgidir; kasnak hatve çapı bu çizgiye göre hesaplanır. Bu yüzden adları birbirine benzeyen iki profil, bu değer tutmadığında aynı kasnakta düzgün kavrama yapmaz.
Bilgi: “HTD 8M” gibi adlar piyasada yaygın aile adlarıdır ve üreticiden üreticiye küçük ölçü farkları olabilir. Örneğin bir üreticinin HTD 8M kayış yüksekliği 5,6 mm iken ISO 13050'deki H8M için 6,0 mm tanımlanır.
8M ve 14M için uyumluluk tablosu
Aşağıdaki tablo Handbook Timing Belts (Zaman Kayışları El Kitabı) kitabındaki 8 ve 14 mm hatve uyumluluk değerlendirmesidir. Satır takılı kasnağı, sütun üzerine takılacak kayışı gösterir.
| Kasnak ↓ / Kayış → |
HTD |
STD |
RPP |
GT3 |
| HTD kasnak |
✦✦ Mükemmel |
○ Şartlı |
✦ İyi |
✦✦ Mükemmel |
| STD kasnak |
○ Şartlı |
✦✦ Mükemmel |
✦ İyi |
○ Şartlı |
| RPP kasnak |
✦ İyi |
○ Şartlı |
✦✦ Mükemmel |
○ Şartlı |
| GT3 kasnak |
✦ İyi |
○ Şartlı |
○ Şartlı |
✦✦ Mükemmel |
✓✦✦ Mükemmel: kayış ve kasnak birbiri için tasarlanmıştır.
✓✦ İyi: iyi çalışma karakteristiği; yine de üretici onayı aranmalıdır.
✓○ Şartlı: yalnız acil durumda, geçici çalışma için.
Önemli: El kitabı bu tabloyu bir öneri olarak sunar ve kesin değiştirilebilirlik kararı için kayış üreticisine danışılmasını ister. Gates Poly Chain gibi poliüretan yüksek güç kayışları ise kendi kasnaklarıyla kullanılmalıdır.
3M ve 5M'de durum
Küçük hatvelerde üretici önerisi daha nettir: 3M ve 5M'de HTD kayış HTD kasnakla, STD kayış STD kasnakla kullanılmalıdır; HTD–STD çapraz birleşimleri önerilmez.
GT kayışlarda hatve önemli
GT3 ailesinde uyum hatveye göre değişir: 2, 3 ve 5 mm hatveli GT3 kayışlar özel GT3 kasnağı gerektirir; 8 ve 14 mm hatveli GT3 kayışlar ise HTD kasnaklarda çalışabilir. Bu yüzden 5 mm hatveli bir GT kayışı HTD 5M kasnağa takmak doğru değildir.
T ve AT profilleri birbirinin yerine kullanılır mı?
Hayır. T5 ile AT5 ya da T10 ile AT10 aynı hatveye sahiptir ama ISO 17396 standardına göre diş geometrileri farklıdır:
| Profil ailesi |
Nominal diş açısı ve özellik |
| T (T2,5 · T5 · T10 · T20) |
40° ± 2° — klasik trapez diş |
| AT (AT3 · AT5 · AT10 · AT20) |
50° ± 2° — daha büyük ve rijit diş, daha yüksek yük |
Bu fark yüzünden T kayış AT kasnakta, AT kayış T kasnakta düzgün oturmaz. Ayrıca bazı üreticilerin ATP gibi yüksek güç profilleri AT ile aynı şey değildir.
İnç profillerde (MXL, XL, L, H) dikkat
XL, L ve H inç hatveli trapez profillerdir ve ISO 5296 standardında tanımlanır. Her biri yalnız kendi kasnağıyla çalışır; aynı ailede bile diş açısı farklıdır:
| Profil |
Hatve ve diş açısı |
| MXL |
2,032 mm · 40° |
| XL |
5,080 mm · 50° |
| L |
9,525 mm · 40° |
| H |
12,700 mm · 40° |
Karıştırmayın: Buradaki “H”, 12,7 mm hatveli inç profildir. HTD ailesindeki “H8M” gibi gösterimlerle karıştırılmamalıdır.
Kasnak değiştirirken kontrol listesi
1
Kayışın profilini ve hatvesini kayış üzerindeki koddan ya da diş sayısı × hatve = uzunluk kontrolüyle doğrulayın.
2
Kasnağın profilini kayışla aynı seçin; çapraz kullanım gerekiyorsa üretici onayı alın.
3
Küçük kasnağın diş sayısını kontrol edin. Kauçuk HTD için tipik alt sınırlar: 3M'de 10, 5M'de 14, 8M'de 22, 14M'de 28 diş.
4
Aşınmış kasnakla yeni kayış çalıştırmayın; diş yanağı aşınması ve diş atlama erken başlar.
5
Montajdan sonra kasnak hizasını ve ön germeyi ölçerek kontrol edin.
Sık sorulan sorular
HTD kayış STD kasnakta çalışır mı?
Önerilmez. 3M ve 5M'de üretici bu birleşimi önermez; 8M ve 14M'de el kitabı yalnız acil durumda şartlı çalışabileceğini belirtir.
RPP kayış HTD kasnakta kullanılabilir mi?
Genellikle evet; el kitabı 8M ve 14M için bu birleşimi “iyi” olarak değerlendirir. Kesin karar için kayış üreticisinin bilgisine bakın.
T5 kayış AT5 kasnağa takılır mı?
Hayır. Hatveleri aynı olsa da T profilinde diş açısı 40°, AT profilinde 50°'dir; diş kasnağa düzgün oturmaz.
Aynı hatve yeterli değil mi?
Değil. Hatveyle birlikte diş formu ve hatve çizgisi farkı (u değeri) da eşleşmelidir.
İlgili içerikler