Zaman kayışı arızalarının önemli bir kısmı yanlış ön germeden kaynaklanır: fazla germe gürültü, yatak yükü ve erken aşınma; yetersiz germe kayış kolunda salınım ve diş atlama yapar. Kayışa parmakla bastırıp “yeterince gergin” demek ölçüm değildir. Bu yazıda sahada kullanılan iki ölçüm yöntemini anlatıyoruz.
Ön germeFrekans yöntemiSehim yöntemiMontaj
Kısa cevap
1
Doğru ön germe değeri tahrik hesabından ya da üreticinin hesap kılavuzundan gelir; ölçüm cihazı yalnız ölçer.
2
Frekans yöntemi: kayış koluna vurulur, titreşim frekansı ölçülür ve gerginlik hesaplanır.
3
Sehim yöntemi: kolun ortasına bilinen bir kuvvet uygulanır ve oluşan sehim ölçülür.
4
Ölçüm, tahrik dururken yapılır ve kayış elle bir-iki tur çevrildikten sonra tekrarlanır.
Yöntem 1: Frekans (titreşim) ölçümü
Kayışın iki kasnak arasındaki serbest koluna hafifçe vurulur ve kolun doğal titreşim frekansı bir ölçerle okunur. Statik gerginlik şu bağıntıyla bulunur:
Bağıntı: F = 4 · m · L² · f² — F: statik kol gerginliği (N), m: kayışın metre başına kütlesi (kg/m), L: serbest kol uzunluğu (m), f: ölçülen frekans (Hz).
Örnek: 30 mm genişliğinde bir HTD 8M kayışın metre başına kütlesi yaklaşık 0,168 kg/m'dir (Continental HTD kataloğunda 8M için 0,0056 kg/m·mm). Serbest kol 500 mm ve ölçülen frekans 44 Hz ise: 4 × 0,168 × 0,5² × 44² ≈ 325 N.
1
Tahriki durdurun; çalışan kayış ölçülmez.
2
Sensörü serbest kolun ortasına, kayış sırtına paralel tutun.
3
Kayışa bir aletin sapıyla vurun; düzgün ve yeterli genlikte titreşim oluşmalı.
4
Ölçüm alınamazsa daha belirgin vurun ya da sensörü yaklaştırın.
Dikkat: Serbest kol uzunluğu sonucu karesiyle etkiler; uzunluktaki küçük bir hata gerginlikte iki kat hata yapar. Kolu dikkatle ölçün.
Yöntem 2: Sehim ölçümü
Kolun ortasına kola dik bir kuvvet uygulanır ve oluşan sehim ölçülür. Yaygın kural, her 1000 mm serbest kol için 15 mm sehimdir; örneğin 900 mm kolda 13,5 mm. Bu sehimi oluşturan kuvvet, üreticinin verdiği alt ve üst sınırla karşılaştırılır.
✓Değerlendirme her zaman küçük kasnağa göre yapılır.
✓İlk montajda üreticinin alt ve üst sınırları 1,3 ile çarpılır; kayış ilk saatlerde oturur.
✓Darbeli ya da titreşimli ağır yükte üst sınıra yakın değer tercih edilir.
✓Kuvvet parmakla tahmin edilmez; kuvveti bilinen bir dinamometre kullanılır.
HTD kayışlarda sehim kuvveti (Continental örneği)
Continental'in HTD kataloğu sehim deneyinde uygulanacak kuvveti kayış genişliğine (b, mm) göre verir:
| Profil |
Sehim kuvveti (N) |
| HTD 3M |
b + 15 |
| HTD 5M |
2,6 × b + 15 |
| HTD 8M |
b + 50 |
| HTD 14M |
b + 65 |
Örneğin 30 mm genişliğinde HTD 8M kayış için 80 N. Bu değerler bu üreticinin kayışlarına özgüdür; başka markada kendi kataloğuna bakın.
İlk montajda germe stratejisi
✓Yeniden germe yapılmayacaksa: biraz daha yüksek bir ilk değerle gerilir; kayış birkaç saatte çalışma değerine oturur. İlk saatlerde yatak yükü daha yüksektir.
✓Yeniden germe yapılacaksa: daha düşük değerle gerilir, tahrik yaklaşık 60 dakika normal koşulda çalıştırılır ve değer son kez ayarlanır.
Sık sorulan sorular
Zaman kayışı ne kadar gerilmeli?
Tek bir doğru değer yoktur; aktarılan güce, kayış genişliğine ve tahrik düzenine göre hesaplanır. Değeri üreticinin hesap kılavuzundan ya da programından alın.
Telefonla frekans ölçülebilir mi?
Fizik aynıdır, ancak mikrofonla alınan ölçüm optik ölçer kadar güvenilir olmayabilir; ortam gürültüsü ve mesafe sonucu etkiler.
Fazla germenin belirtisi nedir?
Islık veya uğultu sesi, ısınma ve yatak yükünün artması. Yetersiz germede ise kayış kolunda salınım ve diş atlama görülür.
İlgili içerikler