Zaman kayışı erken aşındığında ya da koptuğunda ilk akla gelen kayışı yenisiyle değiştirmektir. Ancak kayışı bozan çoğu zaman kayışın kendisi değil; hizasız kasnaklar, yanlış ön germe, çok küçük kasnak ya da profili uymayan bir kasnaktır. Kök neden giderilmezse yeni kayış da aynı biçimde bozulur. Bu yazıda kayış üzerindeki izden nedene nasıl gidileceğini adım adım anlatıyoruz.
Arıza belirtileriKök nedenÖn germeKasnak hizasıMontaj
Kısa cevap: en sık beş neden
1
Kasnak hizasızlığı: paralel ya da açısal kaçıklık kayışı bir kenara bindirir; tek kenarda aşınma ve tek taraflı kopma yapar.
2
Yanlış ön germe: fazla germe ıslık sesi, ısınma ve erken aşınma; yetersiz germe kayış kolunda salınım ve diş atlama yapar.
3
Çok küçük kasnak: kord her turda fazla bükülür ve yorulur; diş kökünde çatlak ve kopma görülür.
4
Profil uyumsuzluğu ya da aşınmış kasnak: diş kasnağa tam oturmaz; diş yanaklarında aşınma başlar.
5
Montaj ve depolama hasarı: levyeyle takılan, katlanan ya da kancaya asılan kayışın kordu görünür iz kalmadan zarar görebilir.
Belirtiden nedene: arıza tablosu
Aynı görünür hasarın birden fazla nedeni olabilir. Tabloyu bir başlangıç noktası olarak kullanın; kesin teşhis için aşağıdaki inceleme adımlarını izleyin.
| Görünen belirti |
Başlıca olası nedenler |
| Tek kenardan kord kırığı |
Hizalama hatası, kasnak salınımı |
| Kenar aşınması veya kamburlaşma |
Hizalama hatası, keskin flanş, yüksek yanal kuvvet |
| Diş yanağı aşınması |
Yanlış ön germe, kasnak dış çapı ya da hatve farkı, profil uyumsuzluğu |
| Diş dibi aşınması |
Dişin kasnak boşluğu içinde enine hareketi ve taban sürtünmesi |
| Diş kökünde çatlak |
Keskin kasnak diş ucu, aşırı yük, küçük sırt gergi makarası, düşük sıcaklık |
| Diş kopması |
İlerlemiş diş kökü çatlağı ya da aşırı diş yükü |
| Tek tarafta diş kökü çatlağı veya kopma |
Paralel ya da açısal kaçıklık, yanlış kasnak geometrisi |
| Diş deformasyonu |
Bağ kusuru, yüksek sıcaklık, kimyasal ortam |
| Kord korozyonu |
Asit, deterjan, deniz suyu, sürtünme korozyonu |
| Kasnak dişlerinde aşınma |
Toz, tufal ve aşındırıcı parçacıklar |
| Islık veya uğultu sesi |
Ön germe fazla |
| Kayış kolunda salınım (titreşim) |
Ön germe yetersiz |
Kopmanın yönü ne anlatır?
✓Hareket yönüne dik, düz kopma: yabancı cisim, kısa süreli aşırı yük, fazla germe, montajda oluşan kıvrık ya da flanşa tırmanma.
✓Hareket yönüne çapraz kopma: ömrünü doldurmuş kordun yorulması ya da sürekli veya darbeli aşırı yük.
✓Tek kenardan başlayan kopma: neredeyse her zaman hizalama sorunu; kasnakları ölçmeden yeni kayış takmayın.
Kasnak çok mu küçük?
Kayışın taşıyıcı kordu her kasnak turunda bükülür. Kasnak küçüldükçe bükülme sertleşir ve kord daha çabuk yorulur. Bu yüzden üreticiler her profil için bir en küçük kasnak diş sayısı verir. Kauçuk HTD zaman kayışları için üretici kataloglarının verdiği tipik alt sınırlar şöyledir:
| Profil (kauçuk HTD) |
Küçük kasnak için en az diş sayısı |
| HTD 3M |
10 diş |
| HTD 5M |
14 diş |
| HTD 8M |
22 diş |
| HTD 14M |
28 diş |
Not: Poliüretan kayışlarda sınır farklıdır; örneğin poliüretan HTD 8M için 18 diş verilir.
Poliüretan zaman kayışlarında kesin değer için kayışın kendi kataloğuna bakın. Sırttan çalışan gergi makarasının en küçük çapı da ayrı bir sınırdır.
Kasnak profili kayışa uyuyor mu?
Aynı hatve, kayış ile kasnağın uyumlu olduğu anlamına gelmez. Diş formu uymazsa diş kasnağa tam oturmaz, yük birkaç dişe yığılır ve diş yanaklarında aşınma başlar.
✓HTD ve STD: ikisi de eğrisel dişlidir ama formları farklıdır; aynı hatvede bile birbirinin kasnağında kullanılması önerilmez. Bkz.
STD (S profil) kayışlar.
✓RPP: genellikle aynı hatvedeki HTD kasnaklarda da çalışır; kesin karar için kayış üreticisinin uyumluluk tablosuna bakılmalıdır.
✓T ve AT: aynı hatvede de olsa diş açıları farklıdır (T: 40°, AT: 50°); kasnakları birbirinin yerine kullanılmaz.
Kayış nasıl incelenir? Altı adım
1
Kayışı sökmeden önce montaj yerini ve hareket yönünü işaretleyin.
2
Çalışma geçmişini toplayın: ne kadar çalıştı, yük veya devir değişti mi, ses ya da titreşim başladı mı?
3
Kayışı, kordu, iki diş yanağını, kenarları, kasnakları ve flanşları birlikte inceleyin.
4
Birincil nedeni, sonradan oluşan kopma veya aşınmadan ayırın.
5
Ön germeyi, kasnak hizasını, kasnak dış çapını, profili ve en küçük kasnak ölçüsünü ölçün.
6
Düzeltmeyi kök nedene göre yapın ve yeni kayışla sonucu yeniden kontrol edin.
Yeni kayışı takarken kontrol listesi
1
Kayışı levye ya da tornavidayla zorlayarak takmayın; merkez mesafesini azaltarak veya kasnakla birlikte takın.
2
Kasnakların paralel ve aynı hizada olduğunu, salgı yapmadığını ve flanş girişlerinin keskin olmadığını kontrol edin.
3
Ön germeyi tahminle değil ölçerek ayarlayın; kayışı elle bir-iki tur çevirip ölçümü tekrarlayın.
4
İlk çalıştırmada yeni bir ses, yanal kayma ya da toz oluşumu erken hasar belirtisidir; durdurup kontrol edin.
5
Kayışı katlamayın, kıvırmayın, çiviye ya da kancaya asmayın; serin, kuru ve tozsuz bir ortamda saklayın.
İpucu: Kayışı değiştirirken kasnakları da kontrol edin. Dişleri aşınmış bir kasnak yeni kayışın ömrünü de kısaltır. Ayarlanabilir merkez mesafesi yoksa bir
gergi makarası kullanılabilir; yaylı gergi ise yalnız yüksüz kolda ve yön değiştirmeyen düzenlerde düşünülmelidir.
Sık sorulan sorular
Zaman kayışı neden ıslık çalar?
Islık veya uğultu sesi çoğunlukla ön germenin fazla olduğunu gösterir. Fazla germe yatak yükünü de artırır ve kayışın erken aşınmasına yol açar.
Kayış neden hep aynı kenarından aşınıyor?
Tek kenarda aşınma ya da tek taraflı kopma, kasnakların paralel veya aynı hizada olmadığını gösterir. Kayışı değiştirmeden önce kasnak hizasını düzeltin.
Zaman kayışı neden diş atlar?
En sık nedeni yetersiz ön germedir; kayış kolunda salınım bunun habercisidir. Aşırı yük, aşınmış kasnak ya da profili uymayan kasnak da diş atlamaya yol açabilir.
Görünür hasarı olmayan eski kayış tekrar kullanılabilir mi?
Katlanmış, kıvrılmış ya da uzun süre kötü koşulda saklanmış bir kayışın kordu görünür iz kalmadan zarar görmüş olabilir. Böyle bir kayışı kritik bir tahrikte kullanmayın.
İlgili içerikler